Шириндан-шакар фарзандларимиз – бу кўзларимизнинг қувончи, кичик гавҳарларимиз, ота-оналаримизнинг ғурурлари ва эрмаклари. Хали жуда кичиксиз-у бир дунё саволларга айрим холатларда умуман кутилмаган ва жавоби хануз топилмаган саволларга сабаб бўляпсизлар.
Сизларни қандай тушуниш керак, сизлар билан қандай дўстлашиш керак? Қандай қилиб сизларни уришаётган вақтда сиздаги билишга ва англашга бўлган интилишларингизни бўғиб қўймаслик мумкин, қандай қилиб сизларни вояга етказишда қалбингизни фитратидаги каби соф холда сақлаб қолиш мумкин?
Мен икки фарзанднинг онасиман. Қизим 3 ёшу 4 ойлик, ўғлим эса 1 ёшу 3 ойлик. Сўнгги бир ярим йилдаги айрим кузатишлармизни сизларга тақдим қилмоқчиман.
... Дугонам билан (унинг мактаб ёшидаги 2 та қизлари бор) ошхонамизда чой ичиб ўтирибмиз. Менинг қизалоғим (2,5 ёшда эди) столнинг нариги четида ўзининг ишлари билан машғул. Яъни:
Пиёласидаги чойнинг қолганини ўйинчоқ тарелкасига қуяди, бир қисми полга ҳам тўкилди. Ўша тарелкачасига кичкина қошиқчада туз, шакар, бир бурда нон солди. Ишлатилган пакетчалик чойни очиб шамани еб кўрди – бемаза нарса экан, ёқмади. Қўлчалари билан олиб халиги тарелкачасига шамани хам солиб қошиқча билан аралаштиришга тушди. Энди бу масса тарелкадан тошиб столга, кўлларига тушди. Бундай холлардаги энг биринчи реакция – қўл кўйлакка артилди. Кўйлак доғ бўлиб қолганини кўриб, сочиқча билан кўйлагини артиб, ўзининг ишида давом этди. Энди тарелкага озгина мураббо кўшилди. Пичоқни олиб (менинг олдимда пичоқдан эҳтиёт бўлиб фойдаланишга рухсат бераман) тузланган бодрингдан озгина кесиб олиб халиги аралашмага уни хам қўшиб айлантирди.
Биз ўтириб бу хатти-харакатни кузатяпмиз.
- Бону, нималар қиляпсиз? – деб сўрадим.
- Боламга (кўғирчоғи) овқат пиширяпман, - бошини кўтармасдан жавоб беради.
Кейин стулдан тушиб қўғирчоғини олиб келгани чиқиб кетди. Дугонам охири чидамади.
- Менга қара, уришиб қўйсанг бўлмайдими? Мен ўзимикилар бўлганида аллақачон қўлига чарсиллатиб туширган бўлардим. Пичоқни олгандаям жим турдинга. Пичоқ ўйинчоқмаску. Столни устига хамма нарсаси тўкиб ташласаям жииим ўтиравериш бўлмайдида. Бунақа қилиб тарбиялаб бўлмайди.
Мен индамадим. Балки дугонам тўғри айтаётгандир. Ўзи мен ҳам айрим пайтларда бир эмас, бир неча бор қизимни қайтармоқчи бўлганман, аммо унинг бир ишга машғул бўлганда уни завқ билан қилиши ва бутун борлиғи билан машғулотига шўнғиб кетишини кўриб уни тўхтатмаганман.
Қизим қўғирчоғи билан қайтиб кириб келди. Қошиқни олиб уни “овқатлантиришни” бошлади. Кейин, ўзи ҳам “пиширган овқатини” татиб кўрмоқчи бўлди. Юзчаси ўзгарди – пиширгани ўзига ёқмади. Қўғирчоғини олиб чиқиб кетди.
Хўш, нима қилишим керак эди. “Мумкин” билан “мумкин эмаснинг” энг яхши ўртаси қаерда? Нима учун “мумкин эмас”? Ахир болажон бир нарсаларни ижод қилдику, қўшиш ҳаёлингизга келмайдиган нарсаларини бир-бири билан қўшди, ўрганди, бемаза нарса бўлишини тушунди, тажриба тўплади. Тажриба салбий бўлса ҳам бари бир тажрибаку.
Тўғри, столга тўкди, дастурхонни кўйлагини доғ қилди – лекин биз учун шу нарса муҳимми? Менимча, биз ота-оналар учун энг муҳими бу боладаги ижод, англаш хиссини ўлдирмаслик, қизиқишларини сўндирмаслик деб ўйлайман. Афсуски, айнан бизнинг бетўхтов “мумкин эмас” ларимиз болаларимздаги талантни, ижодийликни ва қизиқишни синдирмоқда, айрим вақтларда эса бир умга қайта тикланмайдиган қилиб кўмиб ташламоқда.
... Қўшнимизга хавас қилгандим. Унинг қизим тенги ўғли бор, кўчага чиқишса, ойисининг қўлини ушлаб олади. Ойиси ўриндиққа ўтирса – ўғли қимилламай ёнида ўтиради. Хатто она тушмагур бир соат ўтирса ўғил хам миқ этмай ўтираверади. Бундайлар хақида мақтаб гапиришади “Қандай ажойиб ақилли болар экан. Онасини айтганини қилади-я!” Она эса будай мақтовлардан хурсанд.
Қизим эса бунинг ғирт акси. Кўчага чиқдик дегунча фақат гапиришнинг ўзидан чарчаб, бўганим бўлади. “хой, югурма, ердаги нарсани олма, унга тегма, у ёққа чиқма, кечелига тирмашма, устинги ифлос қилма!” Қўшнимнинг боласига қараб қўяман. Уйга келганда болани нима учун уришдим, қаттиқ гапирдим деб ўйлаб қоламан. Югурса югураверсин эди, йиқилиб тушса нима қилибди. Балки йиқилмасди. Качелидан сирпанмоқчи бўлганди, ха, она деган туриб йиқилмаслиги учун ёрдам бериб турса бўлардику. Нима, туришга эриндингми? Осони, ўтирган жойидан туриб “чиқма” “мумкин эмас” деб бақиришми? Қўлчаларини, бора ана кийимини ифлос қилса нима бўлибди. Ха, шунинг учун ҳам сен она эмасмисан, ювиш қийин эмаску. Йўқ, менга бари бир ҳам қўшнимнинг ўғлидек гапга кирадиган бўлиши ёқади. Менинг қизим ҳақида ҳам “Вой қандай ақилли қиз экан” деб мақташса. Бу ахир қўни-қўшниларнинг – бошқаларнинг фикри-ку. Худо кўрсатмасин, кимдир мени боласига тарбия бера олмайдиган ёмон она, болаларимни бошқаларнинг боларидан ёмонроқ деб ўйласа-я! Биз учун одатда бошқаларнинг нима деб ўйлаши ўзимизнинг боламиз қизиқишларидан муҳимроқ. Боламизнинг фикри эса бизни қизиқтирмайди
Биз тез-тез нима учунлигини ўйлаб ҳам кўрмасдан хам “мумкин эмас” деб ман қилаверамиз. Яхши бола бундай қилмаслиги керак деб қотиб қолган стериотиплардан келиб чиқиб ман қилаверамиз. Аммо чуқурроқ қарасак, боламизнинг хавфсизлигини ўйлаб эмас, балки, ўзимизга қулайлик, ва атрофдагиларнинг фикрини ўйлаб “мумкин эмас”ни кўп ишлатамиз. Одамга алам қилади.