Ёш она туркуми
Ҳар бир қиз келин бўлишни орзу қилади, ҳар бир келин эса она бўлишни. Дунёга келган фарзандини кўрар экан, баъзан унинг жажжигина жуссасини кўриб ота боболаримиз нимага чақалоқни “бир эт парчаси” деганини ҳам англаб етади. Чақалоқни парваришлашда албатта қайноналар, уйимизнинг буюклари жуда ёрдамчи ва маслаҳатгуй бўладилар. Аммо ҳаммада ҳам бундай шароит мавжуд бўлмаганини эътиборга олган ҳолда, чақалоқларни парваришлар мавзусида бир мақола қилишни лозим кўрдик. Мақола тушунарли бўлиши учун расмлар билан очиқланган.
Янги туғилган болани чўмилтириш:
Янги туғилган чақалоқни одатда киндиги тушгач чўмилтирилади. Аввалига чўмилтириш жойини ҳозирланг. Чўмилтириш асносида керак бўлиб қоладиган барча нарсани бола тоғарачаси ёнига қўйинг. Болани чўмилтириб бўлгач, ўраладиган юмшоқ сочиқни ҳам ёйиб қўйинг. Хона етарли даражада иссиқ ҳароратда бўлиши керак. Тоғорачани 5 см илиқ сув билан тўлдиринг. Сувнинг илиқлигини тирсагингиз ёки билагингиз билан текширинг. Сув 36 даража иссиқлигида бўлиши керак ва танингизга иссиқ келмаслиги лозим.
Чўмилтириш жойи тайёр бўлгач, болани ечинтиринг. Бошини ва елкаларини бир қўлингиз билан ва бошқа қўлингиз билан танасини тутинг ва оҳисталик билан сувга туширинг. (Расмда кўрсатилгани каби)
Чўмилтириш:
Болани чўмилтирганингизда уни сувга солгач, албатта бир қўлингиз билан паст тарафдан боши ва елкасини тутиб туринг.
Тоза пахта олинг ва уни илиқ сувда намландиринг ва боланинг кўзлари, киприкларини тозаланг. Бунда ҳаракат ичкаридан ташқарига қараб бўлиши керак. Ҳар кўз учун айри пахта ишлатинг.
Ҳафтада 1 ёки 2 марта боланинг бошини ювишингиз мумкин. Бунинг учун бошини бироз сувга солинг (қўлоқларига эътибор қилинг, сув кирмасин ёки чўмилтиришдан аввал қўлоқларига пахта тиқиб қўйинг) ва айри тайёрланган сувни бошига секин қўйинг. Чақалоқнинг бошини шампунь билан ювишга ҳожат йўқ.
Боланинг юзини ювиш учун юмшоқ газламадан фойдаланинг (1), сўнгра буйнини ва танасини ювинг. Оёқлари орасини ва орқасини охирида ювасиз.
Болани чўмилтириш асносини диққат этилиши лозим бўлганлар:
Болалар 5 см оз сувли тоғорада ҳам чўкиб сув ютишлари мумкин ва шу сабабли асло уни чсув ичида ёлғиз қолдирманг. Агар чўмилтириш жойида кетиш керак бўлиб қолса, болани сочиққа ўранг ва ўзингиз билан бирга олинг. Албатта бундай ҳолатлар бўлиши амри маҳол, аммо билиб қўйсак зиён қилмайди.
Одатда чақалоққа болалар совуни ишлатилади. Ҳозирда турли лосьонлар ҳам бор. Боланинг териси жуда нозик ва юпқа бўлади, шунинг учун ишлатаётган совун ёки лосьонга эътибор қаратинг, таркибида нима борлигини ўқиб чиқинг.
Одатда момоларимиз бола 40 кунлик экан, турли ўтлардан дамламалар қилиб чақалоқларни чўмилтиришади. Боланинг баданига бирон тошқи тошса, унда череда, ромашкадан дамламалар қилиб чўмилтиринг.
Болани массаж қилиш:
Одатда бола чўмилиб бўлгач унга енгил массаж қилинади ва ёғ сурилади. Суриладиган ёғ сувли ванночкада (водяной баня) стерелизация қилиниши керак. Бунинг учун ёғни шиша идишга солиб, сув солинган идишга қўямиз ва тагини паст олов қилиб 30-45 дақиқа қайнатамиз. Ёғга ромашка солиб юборсангиз, ёғ антисептик хусусиятига эга бўлади. Сўнгра сузиб, ромашкаларни олиб ташлаш лозим.
Болани ёғлашда зайтун ёғи ва ўсимлик ёғидан фойдаланиш мумкин. Ёғ бола танаси қуруқ бўлгани учун қилинади.
Тана массажи:
Массажни чўмилтиргандан сўнгра ёки кунлик қилишингиз мумкин. Бошласдан аввал қўлларингизни совуқ эмаслигига эътибор қилинг.
Қўлингизни енгил ёғланг ва массаж товондан бошланг. Бош бармоқ ила товондан юқорига қарата силанг.
Сўнгра оёқлардан юқорига қарата давом эттиринг. Тиззаларининг устки ва остки тарафларига эътибор қилинг. Сонларини айри айри яхшилаб силанг.
Массаж юмшоқ ҳаракат билан елкаларидан кўксига қараб силанади.
Қўлларини елкаси, тирсакларига қарата силанади. Боланинг қўллари, қўлтиқ остилани ёғланишига эътибор қилинг.
Қорнини эса соат йўналишида доира шаклида силанг. Қорни оғриган ёки дам бўлган болага ҳам бундай массаж яхши ёрдам беради.
Юз ва орқасини массаж қилиш:
Боланинг юзини массаж қилиш учун бармоқларингиз учини ишга солинг. Пешонасининг ўртасидан юзиниг ташқарисига ва ёноқларига тўғри силанг.
Болани қорни билан ётқизинг ва бошидан оёқ учларига қараб юмшоқ силанг.
Ҳаракатларингиз доимо юмшоқ ва оҳиста бўлсин. Агар бола массаж асносида безовта бўлса, массажни тўхтатинг.
Болани эмизиш:
Бола одатда чўмилиб бўлгач очиқади. Қуйидаги келтирилганлар болани тўғри эмизишга тўхталиб ўтилган.
Бола қулай ҳолатда эмиши учун она қулай ҳолатда ўтириши лозим. Орқаси қаттиқ бўлган стул айни муддао. Қўлларингиз чарчамаслиги учун оёғингиз устига ёстиқ қўйишингиз мумкин ва агар эҳтиёж бўлса, оёқларингиз тагига бирорта нарса ҳам қўйса бўлади.
Эмизиш ҳолатлари:
Қуйидаги келтирилган расмларда эмизиш турлари кўрсатилган.
1. Классик услуб ёки бешик тутиши услубидир.
2. Қўл ости тутиши ва айни пайтда бу эгизакларни бу шаклда тутиш мумкин.
3. Ётиб эмизиш эса энди туққан аёллар учун жуда ҳам қулайдир
. 
Эмизиш техникаси:
Янги туғилган чақалоқлар 24 соат ичида 6-12 марта эмизилиши керак. Боланинг овқатга истагига қараб ҳар 3 ёки ҳар 2 соатда эмизиш болани режимга ўргатади. Бола учун режим керак, бу ошқозон бузилиши ёки ҳазм қила олмаслик каби нотинчликларни олдини олади. Одатда эмизиш вақти 20 дақиқа, аммо бу илк кунларда ярим соатдан бир соатга қадар чўзилади. Эмизишда аввал бир кўкрак тутилиши лозим, кейин эса иккинчи кўкрак. Бу она кўкрагида сутни йиғилиб ҳам онага ҳам болага турли нохушликлар келтириб чиқаришни олдини олади.
Эмизиш:
Болани тўғри эмишига эътибор беринг.
Бола эма бошлаганда она кўксига қўйилиб сут келиши одатий ҳолат. Агар кўкрак ачишиш ёки бирор оғриқ ҳисси бўлса, бола кўкракни яхши тутмаган бўлиши мумкин. Бундай ҳолатда болани кўкракдан олинг ва янгидан уни қулай ётқизинг ва кўкрак тутинг.
Бола эмиб бўлгач уни кўкракдан суғуриб олманг, кичик бармоғингизни бериб секин кўкракдан чиқаринг.
Боланинг қорни туйгач кекириши керак. Бунинг учун уни бироз тик тутинг. Ҳар бир бола албатта кекириши шарт деган қоида йўқ, агар бола кекирмаса ҳам хавотир олманг.
Боланинг тагини тозалаш:
Болани таглигини алиштиришдан аввал, керак бўладиган нарсаларни ҳозирланг. Тоза таглик, бола учун махсус салфеткалар ва болалар креми.
Болани тагини алиштирадиган жойга ётқизинг. Агар безовта бўлса у билан суҳбатлашинг ёки яхши кўрган уйинчоғини беринг.
Боланинг таглигини ечинг. Тагликнинг қуруқ тарафи билан боланинг тагини артинг. Тагликни тоғорага ташлашдан аввал ўранг.
Тозалик ва кремлаш:
Боланинг тагини намли махсус салфеткалар билан тозаланг ёки ювинг. Оёқ орасидаги букланган (складка) ерларини ҳам тозаланг.
Боланинг орқасини тозалаш учун оёқларини бармоқларингиз билан енгил юқорига кўтаринг. Қизлар олдидан орқага тўғри тозалаш турли инфекцияларни ички органларга тушишидан сақлайди. Болада қизариш ва яллиғланиш бўлмаслиги учун махсус кремлардан фойдаланинг.
Янги таглик тақиш:
Тоза таглик олинг ва ён тарафларидаги бантлари тўғрилигига қаранг. Боланинг оёқларини юқорига енгил кўтариб тагликни қўйинг. Тагини устига ёпиб болани безовта қилмайдиган шаклда енгил ва тушиб кетмайдиган шаклда қаттиқ қилиб бантларини ёпиштиринг. Болани кийинтиргач уни бехавф жойга қўйгандан сўнг, ҳўл тагликни ташлашга кетинг. Болани яна ушлашдан аввал қўлларингизни яхшилаб ювинг.
Унутманг!
Болани ёлғиз қолдирманг. бола сония ичида сурилиши ёки ўгирилиши мумкин. Агар болани ёлғиз қолдиришга мажбур бўлсангиз уни хавфсиз жойга ётқизинг.
Ухлатиш:
Болалар уйқуга ётқизилганда тепага қараб ётқизиш лозим. Болани қорни билан ётқизиш хавфли саналади ва баъзи ҳолларда ачинарли ҳолатларга сабаб бўлиши мумкин. Чунки бола қорни билан ётганда буғилиб қолиш хавфи ортади.
Уйқу кийимлари ва ётоқ:
Бешик ва кроватча учун оддий ва тоза тўшак ишлатинг. Боланинг оёқлари бешикнинг охирига келадиган шаклда ётқизинг ва ёпинчиғини очилиб кетмаслигига эътибор беринг.
Пахтали ёпинчиқлар, тўшак ва ёстиқ, уйинчоқлар каби бола ухларкан унинг юзини ёки бошини ёпиб қўядиган нарсаларни бешик, ётоқда бўлмасин.
Боланинг ёпинғичи енгил пахтадан бўлсин ёки болани илк ойларда йўргаклаш лозим. Бола ухлайдиган хонанинг ҳарорати жуда иссиқ бўлмасин ва болани ҳам жуда иссиқ кийинтирманг ва бешигига шапка билан ётқизманг. Болани кийинтиришда ўзингиздан ўрнак олинг. Яъни ҳузурбахш ва илиқ тутувчи кийимлар.
Бола бор хонада чекилмасин.
Йўргаклашнинг фойдалари:
Йўргаклаш болани ўгирилиб олишидан сақлайди. Болалар ўзлари ўгирила олишни ўргангунларига қадар йўргаклаш керак.
Аммо ҳамма болалар ҳам йўргакланишни ёқтирмайдилар. Боланинг истакларини ҳам эътиборга олинг. Йўргакни севмаган болаларга расмда кўрсатилгани каби ёпинчиқ ҳозирланиши мумкин.
Болани йўргаклаш:
1. Йўргак пахтали табиий газламалардан бўлсин. Устки тарафини 20 см қилиб букланг; боланинг елкаларининг усти қисмига келсин.
2. Букланган тарафга қўлини киргизинг.
3. Йўргакнинг бир учини боланинг танасини ўраб оёқлари орқасига қистиринг.
4. Бошқа қўлини ҳам букланган тарафига киргизинг.
5. Йўргакнинг бошқа учини ҳам олиб бутун вужудини ўранг ва оёқлари орқасига ўтказинг.
6. Йўргакнинг очиқ қолган тарафини боланинг оёқларини учидан орқа тарафга ўранг.
Болани йўргакларкан нима кийдириш мумкин?
Иссиқ ҳавода болани йўргаклашдан аввал бир майка ва таглик (памперс) кийдирсангиз бўлади.
Ҳаво салқин бўлганда эса енгил комбинзон кийдиринг. Бола шамоллаган тақдирда ҳам хонани жуда иссиқ тутишдан узоқ туринг.
Йўргак боланинг қўлоқларини, бошини беркитмасин. Узун йўргаклар боланинг исиб кетишига ва нафас олишига сабаб бўлиши мумкин.
