Яхшилик қилган кимсанинг ҳаққи, имкон бўлса, мол ва хизмат билан, бўлмаса, ташаккур ва дуо билан адо этилади. Зеро, яхшиликка яхшилик билан жавоб қайтариш инсонинг энг гўзал фазилатидир.
Шундай экан, барча яхшиликларнинг эгаси, энг буюк яхшилиги сифатида бизни йўқдан бор қилиб, энг гўзал шакл берган, аъзоларимизни ҳайратланарли мутаносибликда, қувват ва сиҳати ила яратган, ақлу-заковат бахш айлаган, уй-жой, оила, фарзанд, емоқ-ичмоқ, либос каби сон-саноқсиз неъматларни эҳсон этган ва уларни турфа талофатлардан муҳофазалаган, аслида бизга ҳеч эҳтиёжи йўқ сўнгсиз қудрат ва ҳикмат соҳиби бўлган Аллоҳ таолога шукр айтмаслик, бандалик ҳаққини адо этмаслик энг катта қабоҳат ва зулмдир. Аллоҳга ва неъматларнинг Ундан келганига ишонмаслик ёки буларни бошқасидан деб билиш адашишдир.
"Эй мўминлар, сизларга ризқ қилиб берганимиз — покиза нарсалардан енглар ва агар Аллоҳнинг Ўзигагана ибодат қилгувчи бўлсангизлар У зотга шукр қилингиз!” (Бақара сураси 172 оят).
“Аниқки, Биз Луқмонга ҳикмат ато этдик (ва унга дедик): «Аллоҳга шукр қилгин! Ким шукр қилса, фақат ўз фойдаси учун шукр қилур (яъни қилган шукрининг фойдаси ўзига бўлур). Ким ношукурлик қилса, бас албатта Аллоҳ (унинг ва барча оламларнинг шукр қилишидан) беҳожат ва ҳамду санога лойиқ зотдир» (Луқмон сураси 12 оят).
Тасаввур қилинг, бир одам муҳтож кишининг барча эҳтиёжларини таъминлаб, ҳар ойда етарли миқдорда пул ва егулик ҳадя қилса, эҳтиёжманд киши эҳсон соҳибининг номини доимо эҳтиром билан тилга олади, ҳаммага мақтайди. Ўзига яхшилик қилганнинг назаридан қолмасликка ҳаракат қилади. Чунки эҳсон соҳибининг қадрини билмаслик билан инсон нонкўрлик қилган бўлади.
Яхшилик қилган инсонннинг ҳаққига шунча риоя қилинса, бурча неъматнинг, барча яхшиликнинг эгаси бўлган Холиқи Зулжалолга шукр қилиш, Унинг буюрган амалларни бажариш, таъқиқларидан қайтиш нега лозим бўлмасин?!
“Яна Парвардигорингиз билдирган (бу сўзларни) эслангиз: «Қасамки, агар берган неъматларимга шукр қилсангизлар, албатта (уларни янада) зиёда қилурман...» (Иброҳим сураси 7 оят).
Албатта, энг кўп Аллоҳ таолога шукр, ибодат, итоат қилиш зарур. Чунки У берган неъматлар қошида бошқа кишиларнинг яхшиликлари денгиздан томчи кабидир.
“Ҳар неъмат бир синовдир. Неъматга эришган кимса, буни билган ҳолда у неъматнинг ҳаққини бериши лозим. Чунки неъматнинг кўпи кишини эркалатиб, нонкўр қилгандир. Неъматнинг асл берилиш сабаби эса, унинг асл соҳиби бўлган Роббига шукр қилишни ёдга солиш ва бизни Унга яқинлашишимизга сабабдир”.
“Китобдан огохлиги бор бўлган бир зот эса: «Мен уни кўзинг ўзингта қайтгунича (яъни кўз очиб юмгунча) сенга келтирурман», деди. «Бу Парвардигоримнинг мен шукр қиламанми ёки куфрони неъмат қиламанми, имтиҳон этиш учун берган фазлу-марҳаматидандир. Ким шукр қилса, бас, албатта у фақат ўз (фойдаси) учун шукр қилур. Ким куфрони неъмат қилса, бас, албатта Парвардигорим (унинг шукр қилишидан) беҳожат ва фазлу-карам эгасидир» (Намл сураси 40 оят).